بعضی افراد بعد از سال‌ها استفاده از عینک احساس می‌کنند چشم‌هایشان گودتر شده یا صورتشان در اطراف چشم‌ها تغییر کرده است. به همین دلیل این سؤال بسیار رایج است که:
آیا عینک زدن باعث گود شدن چشم‌ها و صورت می‌شود؟
پاسخ کوتاه
خیر. عینک به‌طور مستقیم باعث گود شدن چشم، تحلیل چربی اطراف چشم یا تغییر ساختمان استخوانی صورت نمی‌شود.
با این حال، چند عامل می‌توانند باعث شوند فرد تصور کند عینک چشم‌های او را گود کرده است. مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
- اثر اپتیکی عدسی‌های عینک، به‌ویژه در نزدیک‌بینی بالا
- فشار یا رد موقت فریم روی پوست
- افزایش سن و کاهش حجم چربی اطراف چشم
- کاهش وزن
- ژنتیک و فرم طبیعی صورت
- گودی زیر چشم یا Tear Trough
- بیماری‌های خاص چشمی یا عمومی
به همین دلیل اگر فردی پس از برداشتن عینک احساس می‌کند چهره او تغییر کرده، لزوماً خود عینک علت اصلی نیست.
آیا عینک واقعاً چشم را به داخل می‌برد؟
خیر.
عینک روی سطح خارجی صورت قرار می‌گیرد و نمی‌تواند کره چشم را به سمت داخل کاسه چشم فشار دهد یا باعث عقب رفتن دائمی آن شود.
کره چشم درون ساختار استخوانی اربیت یا کاسه چشم قرار دارد و توسط عضلات، بافت چربی، عروق و بافت‌های حمایتی احاطه شده است.
فشار معمول یک عینک روی بینی و گوش‌ها به اندازه‌ای نیست که بتواند ساختمان عمقی چشم را تغییر دهد.
بنابراین تصور اینکه استفاده طولانی‌مدت از عینک باعث می‌شود چشم‌ها به‌تدریج به داخل صورت فرو بروند، از نظر آناتومیک صحیح نیست.
چرا پس چشم افراد عینکی گاهی گودتر به نظر می‌رسد؟
یکی از مهم‌ترین دلایل این تصور، اثر خود عدسی عینک بر تصویر چشم است.
این موضوع به‌خصوص در افرادی که نزدیک‌بینی متوسط یا شدید دارند واضح‌تر است.
عدسی‌هایی که برای اصلاح نزدیک‌بینی استفاده می‌شوند، عدسی‌های منفی هستند. این عدسی‌ها علاوه بر اصلاح مسیر نور، باعث کوچک‌تر دیده شدن تصویر پشت عدسی نیز می‌شوند.
در منابع چشم‌پزشکی نیز توضیح داده شده است که عینک‌های دارای شماره منفی بالا می‌توانند اندازه ظاهری تصویر را کاهش دهند.
در نتیجه ممکن است چشم‌های فرد از پشت عینک:
- کوچک‌تر،
- عقب‌تر،
- باریک‌تر،
- و حتی گودتر
به نظر برسند.
اما این تغییر ظاهری و اپتیکی است و به معنی گود شدن واقعی چشم نیست.
عینک نزدیک‌بینی چگونه ظاهر چشم را تغییر می‌دهد؟
هرچه شماره منفی عینک بیشتر باشد، معمولاً اثر کوچک‌کنندگی عدسی بیشتر دیده می‌شود.
برای مثال، فردی با عینک 1- ممکن است تغییر ظاهری بسیار کمی داشته باشد، اما در فردی که نزدیک‌بینی 6-، 8- یا بیشتر دارد، تفاوت چهره با عینک و بدون عینک می‌تواند قابل‌توجه باشد.
عدسی‌های ضخیم مخصوص نزدیک‌بینی بالا ممکن است:
- چشم را کوچک‌تر نشان دهند؛
- کناره‌های صورت را از پشت شیشه جابه‌جا یا فشرده نشان دهند؛
- عمق ظاهری اطراف چشم را بیشتر کنند.
این مسئله یکی از دلایلی است که بعضی افراد وقتی عینک خود را برمی‌دارند احساس می‌کنند «چهره‌شان کاملاً عوض شده است».
آیا عینک دوربینی هم ظاهر چشم را تغییر می‌دهد؟
بله، اما معمولاً در جهت عکس.
عدسی‌های مثبت یا محدب که برای برخی افراد دوربین استفاده می‌شوند می‌توانند چشم را از پشت شیشه بزرگ‌تر نشان دهند.
بنابراین شکل ظاهری چشم از پشت عینک فقط به صورت فرد مربوط نیست؛ بلکه شماره و نوع عدسی نیز تأثیر زیادی دارد.
این موضوع نیز نشان می‌دهد که تغییر اندازه ظاهری چشم لزوماً به معنی تغییر واقعی ساختمان چشم نیست.
آیا فشار عینک باعث گود شدن اطراف چشم می‌شود؟
عینک نامناسب می‌تواند روی پوست فشار وارد کند.
این فشار بیشتر در قسمت‌های زیر دیده می‌شود:
- روی پل بینی
- دو طرف بینی
- پشت گوش
- ناحیه تماس دسته عینک با سر
فریم‌های سنگین یا نامتناسب ممکن است باعث ایجاد:
- رد قرمز،
- فرورفتگی موقت پوست،
- تحریک پوستی،
- یا احساس فشار
شوند.
اما این مسئله با گود شدن ساختاری چشم یا تحلیل چربی اطراف چشم متفاوت است.
اگر فریم دائماً روی صورت رد می‌اندازد یا باعث درد می‌شود، بهتر است اندازه و تنظیم فریم توسط اپتومتریست یا عینک‌ساز بررسی شود.
علت واقعی گود شدن زیر چشم چیست؟
گودی زیر چشم معمولاً ناشی از تغییرات بافت‌های اطراف چشم است و ارتباط مستقیمی با عینک ندارد.
یکی از اصطلاحات رایج برای این حالت Tear Trough یا شیار اشکی است.
این شیار از گوشه داخلی چشم به سمت پایین و خارج امتداد پیدا می‌کند و در برخی افراد باعث ایجاد سایه و ظاهر گود زیر چشم می‌شود.
منابع چشم‌پزشکی کاهش حجم بافت‌های اطراف چشم را یکی از عوامل اصلی ایجاد این حالت می‌دانند.
گودی زیر چشم ممکن است به دلایل متعددی ایجاد یا تشدید شود.
۱. افزایش سن
یکی از مهم‌ترین علل تغییر ظاهر اطراف چشم افزایش سن است.
با افزایش سن:
- پوست نازک‌تر می‌شود،
- کلاژن کاهش پیدا می‌کند،
- حجم چربی صورت تغییر می‌کند،
- بافت‌های اطراف چشم جابه‌جا می‌شوند،
- و ساختمان استخوانی صورت نیز به‌تدریج تغییر می‌کند.
در نتیجه زیر چشم ممکن است گودتر یا تیره‌تر به نظر برسد.
Cleveland Clinic نیز توضیح می‌دهد که کاهش چربی و تغییرات پوست با افزایش سن می‌توانند باعث ایجاد ظاهر توخالی‌تر و گودتر اطراف چشم شوند.
به همین دلیل فردی که از 20 سالگی تا 40 سالگی عینک زده ممکن است تصور کند عینک باعث تغییر صورت او شده، در حالی که بخش زیادی از این تغییر نتیجه طبیعی افزایش سن است.
۲. کاهش وزن
کاهش وزن، خصوصاً اگر سریع یا قابل‌توجه باشد، می‌تواند حجم چربی صورت را کاهش دهد.
این کاهش حجم معمولاً در نواحی زیر نیز دیده می‌شود:
- گونه‌ها
- شقیقه‌ها
- زیر چشم
- اطراف فک
کاهش چربی اطراف چشم می‌تواند باعث شود چشم‌ها گودتر و استخوان‌های صورت برجسته‌تر دیده شوند.
Cleveland Clinic نیز کاهش سریع وزن را یکی از عواملی می‌داند که می‌تواند باعث کاهش حجم چربی اطراف چشم و ایجاد ظاهر گودتر شود.
بنابراین اگر فردی همزمان با کاهش وزن متوجه گودی چشم شده است، کاهش حجم صورت ممکن است توضیح منطقی‌تری نسبت به استفاده از عینک باشد.
۳. ژنتیک و فرم صورت
در بسیاری از افراد گودی زیر چشم کاملاً ارثی است.
ساختار استخوانی صورت، عمق کاسه چشم، محل قرار گرفتن گونه‌ها و توزیع چربی صورت تا حد زیادی تحت تأثیر ژنتیک هستند.
به همین دلیل ممکن است فردی حتی در دوران نوجوانی نیز چشم‌هایی نسبتاً گود داشته باشد.
گاهی این ویژگی با افزایش سن واضح‌تر می‌شود.
۴. کم‌خوابی و خستگی
کم‌خوابی معمولاً باعث گود شدن واقعی ساختمان چشم نمی‌شود، اما می‌تواند ظاهر اطراف چشم را تغییر دهد.
خستگی ممکن است باعث شود:
- تیرگی زیر چشم بیشتر شود؛
- پوست رنگ‌پریده‌تر شود؛
- رگ‌های زیر پوست واضح‌تر شوند؛
- سایه‌های اطراف چشم بیشتر دیده شوند.
این عوامل باعث ایجاد ظاهر خسته و گودتر چشم‌ها می‌شوند.
۵. کم‌آبی بدن
کم‌آبی شدید یا موقت می‌تواند باعث شود بافت‌های صورت کمی کم‌حجم‌تر به نظر برسند.
در این شرایط چشم‌ها نیز ممکن است موقتاً گودتر دیده شوند.
اما گودی مداوم و واضح چشم معمولاً نباید صرفاً به کم‌آبی نسبت داده شود و اگر جدید یا شدید باشد بهتر است علت آن بررسی شود.
۶. نزدیک‌بینی شدید
یک نکته جالب این است که برخی افراد دارای نزدیک‌بینی شدید، ساختمان چشمی متفاوتی نیز دارند.
در نزدیک‌بینی بالا، طول محوری چشم می‌تواند افزایش پیدا کند. منابع چشم‌پزشکی افزایش طول محوری کره چشم را یکی از مکانیسم‌های اصلی نزدیک‌بینی می‌دانند.
بنابراین ممکن است فرد دارای نزدیک‌بینی بالا هم عینک ضخیم داشته باشد و هم ویژگی‌های ساختمانی خاصی در چشم خود داشته باشد.
اما باز هم نباید نتیجه گرفت که عینک این تغییرات را ایجاد کرده است.
در واقع عینک نتیجه وجود عیب انکساری است، نه علت آن.
آیا عینک نزدن جلوی گود شدن چشم را می‌گیرد؟
خیر.
اگر گودی چشم ناشی از:
- فرم استخوانی صورت،
- کاهش چربی،
- افزایش سن،
- ژنتیک،
- یا سایر عوامل ساختاری
باشد، کنار گذاشتن عینک آن را برطرف نمی‌کند.
ممکن است بدون عینک ظاهر چشم از نظر اپتیکی بزرگ‌تر شود و فرد احساس کند گودی کمتر شده است، اما ساختمان واقعی اطراف چشم تغییر نکرده است.
آیا لنز تماسی ظاهر چشم را طبیعی‌تر نشان می‌دهد؟
معمولاً بله.
یکی از تفاوت‌های لنز تماسی با عینک این است که لنز مستقیماً روی سطح چشم قرار می‌گیرد و فاصله‌ای مشابه شیشه عینک از چشم ندارد.
به همین دلیل اثر کوچک یا بزرگ کردن ظاهری چشم معمولاً بسیار کمتر است.
در افراد دارای نزدیک‌بینی شدید، استفاده از لنز تماسی می‌تواند باعث شود چشم از نظر ظاهری طبیعی‌تر از زمانی دیده شود که فرد عینک ضخیم دارد.
البته لنز تماسی برای همه مناسب نیست و رعایت بهداشت و ارزیابی سلامت قرنیه اهمیت زیادی دارد.
آیا عمل لیزیک باعث می‌شود گودی چشم برطرف شود؟
لیزیک درمان گودی چشم نیست.
LASIK یا سایر روش‌های اصلاح عیوب انکساری برای اصلاح مسیر نور و کاهش وابستگی به عینک انجام می‌شوند.
اگر فردی بعد از عمل دیگر عینک ضخیم استفاده نکند، ممکن است چشم‌های او از نظر ظاهری بزرگ‌تر و طبیعی‌تر دیده شوند، زیرا اثر کوچک‌کنندگی شیشه عینک حذف شده است.
اما اگر فرد واقعاً دچار کاهش حجم زیر چشم یا Tear Trough باشد، لیزیک آن را درمان نمی‌کند.
چه زمانی گود شدن چشم نیاز به بررسی پزشکی دارد؟
گودی طبیعی و تدریجی زیر چشم معمولاً مسئله خطرناکی نیست.
اما اگر تغییر ظاهر چشم:
- ناگهانی باشد،
- فقط در یک چشم ایجاد شود،
- همراه با دوبینی باشد،
- همراه با درد چشم باشد،
- با کاهش بینایی همراه شود،
- یا تفاوت واضحی بین دو چشم ایجاد شده باشد،
بهتر است معاینه چشم انجام شود.
تغییر واقعی موقعیت کره چشم با گودی ظاهری زیر چشم تفاوت دارد و در بعضی موارد می‌تواند نشانه یک مشکل اربیت یا بیماری دیگر باشد.
چگونه بفهمیم گودی چشم ما از عینک است یا علت دیگری دارد؟
یک آزمایش ساده می‌تواند تا حدی کمک‌کننده باشد.
عینک را بردارید و از فاصله طبیعی در آینه یا عکس، ظاهر چشم را بررسی کنید.
اگر چشم‌ها بدون عینک به‌طور واضح بزرگ‌تر و جلوتر به نظر می‌رسند، احتمالاً بخش مهمی از تفاوت ناشی از اثر اپتیکی عدسی عینک است.
اما اگر بدون عینک نیز شیار عمیق زیر چشم، کاهش حجم صورت یا تغییر واضح اطراف چشم دیده می‌شود، علت احتمالاً به ساختار صورت و بافت‌های اطراف چشم مربوط است.
برای ارزیابی دقیق‌تر، به‌خصوص اگر تغییر جدید یا یک‌طرفه باشد، معاینه توسط متخصص چشم مفید است.
در مشهد نیز می‌توان برای بررسی سلامت چشم، شماره عینک، وضعیت قرنیه و تشخیص اینکه تغییر ظاهری اطراف چشم ارتباطی با بیماری چشمی دارد یا خیر، به دکتر بهزاد برازنده، پزشک متخصص چشم در شهر مشهد مراجعه کرد.
چگونه ظاهر چشم با عینک بهتر شود؟
اگر مشکل اصلی ظاهر کوچک و گود چشم‌ها از پشت شیشه عینک باشد، چند راه ممکن است کمک کند.
استفاده از عدسی‌های High Index
در نمره‌های بالا، عدسی با ضریب شکست بالاتر می‌تواند نسبت به عدسی معمولی نازک‌تر باشد.
این موضوع به‌خصوص در نزدیک‌بینی بالا از نظر زیبایی اهمیت دارد. منابع چشم‌پزشکی نیز عدسی‌های High Index را یکی از گزینه‌های افراد نزدیک‌بین برای داشتن شیشه نازک‌تر معرفی می‌کنند.
انتخاب فریم کوچک‌تر
در نزدیک‌بینی بالا، فریم خیلی بزرگ معمولاً باعث می‌شود ضخامت لبه عدسی بیشتر به چشم بیاید.
فریم متناسب و نسبتاً کوچک می‌تواند ظاهر بهتری ایجاد کند.
تنظیم صحیح فاصله عینک از چشم
فاصله عدسی از چشم بر اثر اپتیکی عینک تأثیر دارد. تنظیم مناسب فریم می‌تواند ظاهر و کیفیت دید را بهتر کند.
استفاده از لنز تماسی
در افراد واجد شرایط، لنز تماسی می‌تواند اثر کوچک‌کنندگی عینک نزدیک‌بینی را کاهش دهد.
بررسی جراحی اصلاح عیوب انکساری
در افرادی که کاندید مناسبی هستند، روش‌هایی مانند LASIK، PRK یا سایر روش‌های اصلاح دید می‌توانند وابستگی به عینک را کاهش دهند.
البته تصمیم درباره جراحی فقط بر اساس مسائل زیبایی گرفته نمی‌شود و باید سلامت قرنیه، نمره چشم و شرایط کلی فرد بررسی شود.
جمع‌بندی؛ آیا عینک باعث گود شدن چشم و صورت می‌شود؟
خیر، استفاده از عینک باعث گود شدن واقعی چشم یا تحلیل بافت‌های صورت نمی‌شود.
اما ممکن است چند اتفاق باعث ایجاد این تصور شوند.
در افراد نزدیک‌بین، عدسی منفی می‌تواند چشم را کوچک‌تر و عقب‌تر نشان دهد. فریم نیز ممکن است روی پوست رد موقت ایجاد کند. از سوی دیگر، افزایش سن، کاهش وزن، ژنتیک و کاهش حجم بافت اطراف چشم می‌توانند واقعاً باعث افزایش گودی زیر چشم شوند.
به همین دلیل اگر بعد از سال‌ها استفاده از عینک احساس می‌کنید چهره یا چشم‌های شما گود شده‌اند، بهتر است بین تغییر ظاهری ناشی از عدسی عینک و تغییر واقعی بافت اطراف چشم تفاوت قائل شویم.
اگر گودی جدید، شدید، یک‌طرفه یا همراه با مشکلات بینایی است، معاینه چشم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
سؤالات متداول
آیا عینک زدن چشم را گود می‌کند؟
خیر. عینک نمی‌تواند کره چشم را به داخل کاسه چشم ببرد یا باعث تحلیل بافت اطراف آن شود.
چرا چشم من با عینک کوچک‌تر و گودتر دیده می‌شود؟
در نزدیک‌بینی، عدسی منفی عینک تصویر چشم را کوچک‌تر می‌کند. این اثر در نمره‌های بالا واضح‌تر است.
آیا عینک سنگین باعث گودی صورت می‌شود؟
عینک سنگین ممکن است روی بینی یا پوست رد و فرورفتگی موقت ایجاد کند، اما معمولاً باعث گودی واقعی و دائمی صورت یا چشم نمی‌شود.
آیا عینک نزدن باعث پرتر شدن دور چشم می‌شود؟
خیر. برداشتن عینک فقط اثر اپتیکی عدسی را حذف می‌کند و باعث افزایش چربی یا حجم واقعی اطراف چشم نمی‌شود.
چرا بعد از لاغر شدن چشم‌ها گود می‌شوند؟
کاهش وزن می‌تواند باعث کاهش چربی صورت و اطراف چشم شود و در نتیجه گودی زیر چشم واضح‌تر شود.
آیا لیزیک گودی چشم را برطرف می‌کند؟
خیر. لیزیک برای اصلاح عیب انکساری انجام می‌شود. فقط ممکن است با حذف عینک ضخیم، ظاهر چشم دیگر کوچک‌شده به نظر نرسد.
برای گودی ناگهانی چشم باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر گودی ناگهانی، یک‌طرفه یا همراه با کاهش بینایی، درد یا دوبینی باشد، بهتر است توسط متخصص چشم بررسی شود.