شاید برای شما هم این سؤال پیش آمده باشد: اگر عمل لیزیک و سایر روش‌های اصلاح نمره چشم مؤثر هستند، چرا بعضی از چشم‌پزشکان و حتی جراحان لیزیک خودشان عینک می‌زنند؟
این پرسش در نگاه اول منطقی به نظر می‌رسد. ممکن است فردی تصور کند پزشکی که برای بیماران خود عمل لیزیک انجام می‌دهد، اگر واقعاً به این روش اعتماد داشته باشد باید خودش نیز عینک را کنار گذاشته باشد. اما از دید پزشکی، این نتیجه‌گیری صحیح نیست.
پاسخ کوتاه این است که عینک زدن یک چشم‌پزشک الزاماً به معنی مخالفت او با لیزیک یا نگرانی درباره ایمنی آن نیست. ممکن است آن پزشک کاندید مناسبی برای جراحی نباشد، پیرچشمی داشته باشد، شماره چشمش کم باشد، از عینک خود راضی باشد یا صرفاً ترجیح دهد یک عمل انتخابی انجام ندهد.
در واقع لیزیک و سایر جراحی‌های اصلاح عیوب انکساری برای حذف «نیاز پزشکی» به عینک انجام نمی‌شوند؛ بلکه در بسیاری از موارد برای کاهش وابستگی فرد به عینک یا لنز تماسی هستند. به همین دلیل تصمیم به انجام یا ندادن آنها کاملاً فردی است.
آیا عینک زدن چشم‌پزشک به این معنی است که لیزیک خطرناک است؟
خیر.
وجود چشم‌پزشکانی که عینک می‌زنند، به خودی خود هیچ شواهدی درباره بی‌اثر یا خطرناک بودن لیزیک محسوب نمی‌شود.
LASIK یکی از روش‌های شناخته‌شده اصلاح عیوب انکساری است. آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا اعلام می‌کند که حدود ۹ نفر از هر ۱۰ بیماری که LASIK انجام می‌دهند، بدون عینک یا لنز به دیدی در محدوده 20/20 تا 20/40 می‌رسند. با این حال نتیجه عمل در همه افراد یکسان نیست و بیمار باید قبل از جراحی به‌دقت ارزیابی شود.
همچنین سازمان غذا و داروی آمریکا تأکید می‌کند که مانند هر اقدام جراحی دیگری، لیزیک نیز دارای محدودیت‌ها و عوارض احتمالی است و فرد باید فواید و ریسک‌های آن را متناسب با شرایط شخصی خود بررسی کند.
بنابراین یک جراح ممکن است برای صدها بیمار خود LASIK را مناسب بداند، اما برای خودش به دلایل کاملاً شخصی یا پزشکی آن را انتخاب نکند.
۱. ممکن است خود چشم‌پزشک کاندید مناسبی برای لیزیک نباشد
اولین نکته این است که هر فرد عینکی الزاماً کاندید لیزیک نیست؛ حتی اگر آن فرد متخصص چشم باشد.
برای انجام LASIK فقط نمره چشم مطرح نیست. پزشک قبل از عمل عواملی مانند موارد زیر را بررسی می‌کند:
- ضخامت قرنیه
- شکل و توپوگرافی قرنیه
- میزان نزدیک‌بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم
- ثبات نمره چشم
- وجود خشکی چشم
- سلامت سطح چشم
- اندازه مردمک
- سابقه بیماری‌های چشمی
- انتظارات بیمار از نتیجه عمل
برای مثال، اگر قرنیه فرد بیش از حد نازک باشد یا نشانه‌هایی از قوز قرنیه وجود داشته باشد، ممکن است LASIK انتخاب مناسبی نباشد.
FDA نیز قرنیه نازک، خشکی چشم، کراتوکونوس و ناپایداری نمره چشم را از عواملی می‌داند که باید پیش از تصمیم به LASIK بررسی شوند.
بنابراین ممکن است یک جراح لیزیک خودش به‌سادگی شرایط آناتومیک مناسبی برای این عمل نداشته باشد.
۲. ممکن است شماره چشم پزشک آن‌قدر کم باشد که نیازی به عمل احساس نکند
فرض کنید فردی تنها 0.75 یا 1 دیوپتر نزدیک‌بینی دارد و با یک عینک سبک دید کاملاً مطلوبی پیدا می‌کند.
از نظر تکنیکی ممکن است امکان اصلاح این نمره با لیزر وجود داشته باشد، اما سؤال دیگری مطرح می‌شود:
آیا این فرد واقعاً نیاز دارد برای کنار گذاشتن یک عینک ساده تحت یک عمل انتخابی قرار بگیرد؟
پاسخ برای همه یکسان نیست.
یک ورزشکار، خلبان، فردی که نمی‌تواند عینک یا لنز استفاده کند یا شخصی که وابستگی به عینک برایش آزاردهنده است ممکن است تمایل زیادی به جراحی داشته باشد.
اما فرد دیگری با همان نمره چشم ممکن است کاملاً از عینک خود راضی باشد.
یک چشم‌پزشک نیز دقیقاً مانند هر فرد دیگری می‌تواند تصمیم بگیرد که مزیت کنار گذاشتن عینک برای او آن‌قدر زیاد نیست که انجام یک جراحی انتخابی را توجیه کند.
۳. بسیاری از چشم‌پزشکان عینکی در واقع پیرچشمی دارند
این موضوع یکی از مهم‌ترین دلایل مشاهده عینک در پزشکان میانسال است.
بعد از حدود 40 سالگی، عدسی طبیعی چشم به‌تدریج انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهد. نتیجه این فرایند پیرچشمی یا Presbyopia است.
در پیرچشمی فرد برای دیدن نوشته‌ها و اجسام نزدیک دچار مشکل می‌شود و ممکن است به عینک مطالعه، عینک دوکانونی یا عینک پروگرسیو نیاز داشته باشد.
آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا توضیح می‌دهد که پیرچشمی معمولاً از اوایل دهه 40 زندگی شروع می‌شود و بخشی طبیعی از افزایش سن است.
بنابراین ممکن است چشم‌پزشکی که عینک به چشم دارد اصلاً به دلیل نزدیک‌بینی یا آستیگماتیسم عینک نزده باشد؛ بلکه عینک او برای دید نزدیک و مطالعه باشد.
۴. لیزیک معمولی جلوی پیرچشمی را نمی‌گیرد
این نکته بسیار مهم است.
LASIK با تغییر شکل قرنیه، عیب انکساری مانند نزدیک‌بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم را اصلاح می‌کند. اما علت پیرچشمی عمدتاً تغییرات وابسته به سن در عدسی داخل چشم است.
به همین دلیل آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا صراحتاً بیان می‌کند که LASIK نمی‌تواند روند طبیعی پیرچشمی را متوقف کند و افرادی که دید دور خوبی دارند نیز معمولاً پس از حدود 40 سالگی ممکن است برای دید نزدیک به عینک نیاز پیدا کنند.
پس حتی ممکن است یک پزشک در جوانی LASIK کرده باشد ولی سال‌ها بعد برای مطالعه، کار با کامپیوتر یا انجام کارهای ظریف پزشکی از عینک استفاده کند.
۵. بعضی چشم‌پزشکان به دید بسیار دقیق نزدیک نیاز دارند
شغل چشم‌پزشکی می‌تواند نیازمند دید بسیار دقیق باشد.
بررسی ساختمان‌های ظریف چشم، مشاهده تصاویر تشخیصی، کار با میکروسکوپ، مطالعه جزئیات و انجام برخی جراحی‌های میکروسکوپی همگی فعالیت‌هایی با نیاز بینایی خاص هستند.
گاهی فرد ترجیح می‌دهد سیستم بینایی خود را به گونه‌ای اصلاح کند که برای این فعالیت‌ها بهترین عملکرد را داشته باشد.
برای مثال، در برخی افراد بالای 40 سال می‌توان با روش Monovision یک چشم را بیشتر برای دور و چشم دیگر را برای نزدیک تنظیم کرد.
اما monovision برای همه مناسب نیست.
FDA هشدار می‌دهد که در monovision ممکن است کیفیت دید دوچشمی و درک عمق کاهش پیدا کند و این موضوع در بعضی فعالیت‌های دقیق یا شرایط کم‌نور اهمیت داشته باشد.
به همین دلیل پزشکی که فعالیت حرفه‌ای بسیار ظریفی دارد ممکن است ترجیح دهد به جای چنین مصالحه‌ای از عینک استفاده کند.
۶. ممکن است پزشک خشکی چشم داشته باشد
خشکی چشم یکی از موضوعات مهم در ارزیابی قبل از LASIK است.
جراحی LASIK می‌تواند در برخی بیماران خشکی چشم ایجاد کند یا خشکی از قبل موجود را تشدید کند. FDA نیز تأکید می‌کند که افراد دارای خشکی چشم باید پیش از عمل دقیقاً ارزیابی شوند.
چشم‌پزشکان نیز از این قاعده مستثنا نیستند.
اگر یک پزشک خشکی قابل‌توجه چشم داشته باشد، ممکن است پس از بررسی شرایط خودش تصمیم بگیرد که ادامه استفاده از عینک برای او انتخاب مناسب‌تری است.
اتفاقاً چنین تصمیمی می‌تواند نشان‌دهنده همان اصل اساسی در جراحی اصلاح عیوب انکساری باشد:
عمل مناسب باید برای بیمار مناسب انتخاب شود، نه اینکه هر فرد عینکی الزاماً عمل شود.
۷. عینک برای برخی افراد اصلاً مشکل محسوب نمی‌شود
گاهی پاسخ بسیار ساده‌تر از آن چیزی است که تصور می‌کنیم:
بعضی افراد عینک خود را دوست دارند.
برخی افراد سال‌ها از عینک استفاده کرده‌اند، با آن راحت هستند و محدودیتی در زندگی خود احساس نمی‌کنند.
جراحی اصلاح عیوب انکساری در بسیاری از موارد یک جراحی انتخابی است.
اگر فردی با عینک:
- دید بسیار خوبی دارد،
- فعالیت روزانه‌اش مختل نمی‌شود،
- ظاهر عینک را دوست دارد،
- تحمل خوبی نسبت به آن دارد،
ممکن است انگیزه زیادی برای عمل نداشته باشد.
چشم‌پزشک نیز در تصمیمات شخصی خود دقیقاً مانند سایر افراد است.
۸. پزشکان نیز ریسک‌های کوچک را بر اساس ترجیح شخصی ارزیابی می‌کنند
یکی دیگر از دلایل تفاوت تصمیم افراد، برداشت آنها از نسبت فایده به ریسک است.
هیچ جراحی پزشکی کاملاً بدون ریسک نیست.
در LASIK نیز عوارض احتمالی می‌توانند شامل مواردی مانند:
- خشکی چشم
- هاله اطراف نور
- خیرگی
- مشکلات دید در شب
- اصلاح کمتر یا بیشتر از میزان مورد نظر
- باقی ماندن مقداری از نمره چشم
- نیاز احتمالی به عینک
- و در موارد نادر عوارض جدی‌تر
باشند.
FDA نیز تأکید می‌کند که حتی بیماران به‌خوبی انتخاب‌شده باید قبل از جراحی درباره محدودیت‌ها و عوارض احتمالی مطلع باشند.
برای فردی که از عینک بسیار ناراضی است، مزایای احتمالی جراحی ممکن است ارزش زیادی داشته باشد.
اما فرد دیگری ممکن است بگوید:
«من با عینک کاملاً راحت هستم و ترجیح می‌دهم یک عمل انتخابی انجام ندهم.»
هر دو تصمیم می‌توانند منطقی باشند.
۹. آیا چشم‌پزشکان خودشان عمل لیزیک انجام می‌دهند؟
بله.
این تصور که چشم‌پزشکان یا جراحان چشم هیچ‌گاه خودشان جراحی اصلاح عیوب انکساری انجام نمی‌دهند صحیح نیست.
برخی پزشکان از عینک استفاده می‌کنند، برخی لنز تماسی دارند و برخی نیز LASIK، PRK یا سایر روش‌های اصلاح دید را انجام داده‌اند.
اما از مشاهده چند پزشک عینکی یا چند پزشک بدون عینک نمی‌توان درباره کیفیت یا ایمنی یک روش جراحی نتیجه علمی گرفت.
در پزشکی، ملاک تصمیم باید شواهد علمی، شرایط چشم فرد، مزایا، محدودیت‌ها و ریسک‌های جراحی باشد؛ نه اینکه یک پزشک خاص خودش چه تصمیم شخصی گرفته است.
۱۰. سؤال بهتر این نیست که «چرا پزشک من عینک دارد؟»
اگر به فکر جراحی اصلاح عیوب انکساری هستید، به جای اینکه فقط بپرسید:
«اگر لیزیک خوب است چرا دکتر خودش عینک می‌زند؟»
سؤالات مفیدتری وجود دارند:
- آیا قرنیه من برای لیزیک مناسب است؟
- ضخامت قرنیه من چقدر است؟
- نقشه قرنیه من طبیعی است؟
- آیا خشکی چشم دارم؟
- نمره چشم من ثابت شده است؟
- LASIK، PRK یا روش دیگری برای من مناسب‌تر است؟
- احتمال نیاز مجدد من به عینک چقدر است؟
- با توجه به سن من، پیرچشمی چه تأثیری خواهد داشت؟
- چه عوارضی ممکن است برای من اهمیت بیشتری داشته باشند؟
این سؤالات مستقیماً به نتیجه درمان خود شما مربوط هستند.
آیا بعد از لیزیک ممکن است دوباره عینک بزنیم؟
بله، امکان دارد.
هدف جراحی اصلاح عیوب انکساری کاهش وابستگی به عینک و لنز است، اما هیچ جراحی نمی‌تواند تضمین کند که فرد تا پایان عمر هرگز به هیچ نوع عینکی نیاز نخواهد داشت.
گاهی مقداری عیب انکساری باقی می‌ماند یا در طول زمان تغییر می‌کند.
از طرف دیگر، با افزایش سن پیرچشمی اتفاق می‌افتد و ممکن است حتی فردی که برای دید دور کاملاً بدون عینک است، برای مطالعه به عینک نیاز داشته باشد.
FDA نیز به متقاضیان LASIK یادآوری می‌کند که ممکن است پس از جراحی همچنان برای برخی فعالیت‌ها به عینک یا لنز نیاز داشته باشند.
بالاخره عینک بهتر است یا لیزیک؟
نمی‌توان برای همه یک پاسخ واحد داد.
عینک یک روش ساده و غیرجراحی برای اصلاح عیب انکساری است. LASIK می‌تواند در افراد مناسب وابستگی به عینک را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.
بنابراین موضوع «عینک در برابر لیزیک» نیست.
سؤال صحیح این است:
برای چشم، سن، شغل، سبک زندگی و انتظارات من کدام روش مناسب‌تر است؟
برای یک فرد ممکن است LASIK گزینه بسیار مناسبی باشد؛ برای فرد دیگر PRK یا روش دیگری بهتر باشد؛ و برای شخصی دیگر ادامه استفاده از عینک منطقی‌ترین گزینه باشد.
جمع‌بندی؛ چرا چشم‌پزشکان عینک می‌زنند؟
دیدن یک چشم‌پزشک عینکی دلیل مناسبی برای نتیجه‌گیری درباره خوب یا بد بودن LASIK نیست.
چشم‌پزشک ممکن است به دلایل مختلف عینک بزند:
- کاندید مناسب جراحی نباشد؛
- قرنیه نازک یا خشکی چشم داشته باشد؛
- شماره چشم کمی داشته باشد؛
- از عینک خود راضی باشد؛
- پیرچشمی داشته باشد؛
- برای کار دقیق و دید نزدیک به عینک نیاز داشته باشد؛
- یا صرفاً نخواهد یک عمل انتخابی انجام دهد.
از سوی دیگر، بسیاری از افرادی که شرایط مناسب دارند می‌توانند با جراحی‌های اصلاح عیوب انکساری وابستگی خود به عینک را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهند.
مهم‌ترین نکته این است که مناسب بودن LASIK را نمی‌توان از روی تجربه یا انتخاب شخص دیگری—even اگر آن شخص چشم‌پزشک باشد—مشخص کرد.
برای پاسخ دقیق باید وضعیت قرنیه، نمره چشم، سن، سلامت سطح چشم، سبک زندگی و انتظارات هر فرد به‌صورت اختصاصی بررسی شود.
سؤالات متداول
اگر لیزیک خوب است چرا بعضی جراحان چشم عینک می‌زنند؟
چون LASIK یک جراحی انتخابی است و برای همه افراد مناسب یا ضروری نیست. پزشک ممکن است به دلیل شرایط قرنیه، خشکی چشم، پیرچشمی یا صرفاً ترجیح شخصی از عینک استفاده کند.
آیا عینک زدن چشم‌پزشک نشان می‌دهد که لیزیک خطرناک است؟
خیر. انتخاب شخصی یک پزشک نمی‌تواند مبنای ارزیابی علمی ایمنی یک روش باشد. LASIK نیز مانند هر عمل دیگری دارای مزایا، محدودیت‌ها و عوارض احتمالی است و باید برای بیمار مناسب انتخاب شود.
آیا چشم‌پزشکان خودشان هم لیزیک می‌کنند؟
بله. برخی چشم‌پزشکان و جراحان نیز جراحی اصلاح عیوب انکساری انجام داده‌اند، در حالی که برخی دیگر عینک یا لنز را ترجیح می‌دهند.
آیا پس از لیزیک ممکن است دوباره به عینک نیاز پیدا کنیم؟
بله. ممکن است مقداری نمره باقی بماند یا با گذشت زمان تغییر کند. همچنین بعد از حدود 40 سالگی پیرچشمی می‌تواند باعث نیاز به عینک مطالعه شود.
آیا لیزیک پیرچشمی را درمان می‌کند؟
LASIK استاندارد روند پیرچشمی را متوقف نمی‌کند. روش‌هایی مانند monovision در برخی افراد می‌توانند وابستگی به عینک نزدیک را کاهش دهند، اما برای همه مناسب نیستند.
چگونه بفهمیم لیزیک برای ما مناسب است؟
با معاینه تخصصی، تعیین دقیق نمره چشم، بررسی ضخامت و نقشه قرنیه، ارزیابی خشکی و سلامت سطح چشم و بررسی سن و انتظارات فرد می‌توان مناسب بودن روش جراحی را مشخص کرد.