یکی از اولین سؤال‌هایی که افراد متقاضی عمل لیزیک چشم می‌پرسند این است که «نمره چشم من برای لیزیک مناسب است؟» یا «حداکثر نمره چشم برای عمل لیزیک چقدر است؟». پاسخ این سؤال فقط به یک عدد بستگی ندارد. علاوه بر میزان نزدیک‌بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم، ضخامت و شکل قرنیه، ثابت بودن نمره چشم، سن، سلامت سطح چشم و نوع دستگاه لیزر نیز در امکان انجام لیزیک نقش دارند.
پاسخ کوتاه
به‌طور کلی، بسیاری از سیستم‌های لیزر می‌توانند طیفی از نزدیک‌بینی، دوربینی و آستیگماتیسم را درمان کنند. در برخی پلتفرم‌های تأییدشده، درمان نزدیک‌بینی حتی تا حدود 12- دیوپتر و در بعضی سیستم‌ها بیشتر نیز تعریف شده است؛ برای دوربینی محدوده‌های تأییدشده در برخی دستگاه‌ها تا حدود 6+ دیوپتر و برای آستیگماتیسم نیز در برخی سیستم‌ها تا حدود 6 دیوپتر گزارش شده است. اما این اعداد به معنی مناسب بودن همه افراد با چنین نمره‌هایی برای لیزیک نیستند.
در عمل، هرچه شماره چشم بالاتر باشد، برای اصلاح آن باید بافت بیشتری از قرنیه برداشته شود و بنابراین بررسی دقیق ضخامت، توپوگرافی و ساختار قرنیه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
نمره چشم چیست و با چه واحدی اندازه‌گیری می‌شود؟
نمره عینک یا عیب انکساری چشم معمولاً با واحد دیوپتر (Diopter یا D) بیان می‌شود. عدد منفی نشان‌دهنده نزدیک‌بینی و عدد مثبت معمولاً نشان‌دهنده دوربینی است. آستیگماتیسم نیز به‌صورت جداگانه با مقدار Cylinder و محور یا Axis در نسخه عینک ثبت می‌شود.
برای مثال:
- 2- دیوپتر به معنی نزدیک‌بینی است.
- 3+ دیوپتر می‌تواند نشان‌دهنده دوربینی باشد.
- Cylinder -1.50 بیانگر وجود آستیگماتیسم است.
در لیزیک، جراح با تغییر بسیار دقیق انحنای قرنیه تلاش می‌کند مسیر تمرکز نور را اصلاح کند تا وابستگی فرد به عینک یا لنز تماسی کاهش پیدا کند.
حداقل نمره چشم برای عمل لیزیک چقدر است؟
برای لیزیک یک «حداقل نمره چشم» واحد و جهانی وجود ندارد. از نظر فنی، برخی سیستم‌های لیزر قادر به اصلاح نزدیک‌بینی‌های نسبتاً خفیف، برای مثال حدود 0.5- دیوپتر نیز هستند. در یکی از تأییدیه‌های FDA، محدوده درمان یک سیستم LASIK از 0.5- دیوپتر نزدیک‌بینی آغاز شده است.
اما سؤال اصلی این است که آیا انجام جراحی برای فردی با شماره بسیار کم ارزش و ضرورت کافی دارد یا خیر.
فردی که مثلاً نزدیک‌بینی بسیار خفیف دارد، ممکن است بدون عینک نیز در بسیاری از فعالیت‌های روزمره مشکل قابل‌توجهی نداشته باشد. بنابراین تصمیم درباره انجام عمل تنها بر اساس عدد نسخه عینک گرفته نمی‌شود.
چشم‌پزشک باید میزان وابستگی فرد به عینک، شغل، سبک زندگی، انتظارات و نسبت فایده به ریسک عمل را نیز بررسی کند.
حداکثر نمره چشم برای عمل لیزیک چقدر است؟
این بخش مهم‌ترین قسمت پاسخ است: لیزیک یک سقف ثابت و یکسان برای تمام بیماران ندارد.
محدوده قابل درمان به دستگاه مورد استفاده و ویژگی‌های چشم بیمار بستگی دارد. طبق منابع آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا، نمونه‌هایی از پلتفرم‌های تأییدشده وجود دارند که نزدیک‌بینی را تا حدود 12- دیوپتر همراه با درجاتی از آستیگماتیسم درمان می‌کنند. بعضی دستگاه‌های قدیمی‌تر یا دارای تأییدیه‌های متفاوت حتی محدوده‌های دیگری داشته‌اند.
بنابراین نمی‌توان گفت هر فردی که مثلاً نمره چشم 10- دارد حتماً می‌تواند لیزیک انجام دهد.
چرا شماره‌های بالا محدودیت ایجاد می‌کنند؟
برای اصلاح نزدیک‌بینی با LASIK، لیزر بخشی از بافت قرنیه را تغییر شکل می‌دهد. هرچه میزان نزدیک‌بینی بیشتر باشد، معمولاً تغییر بیشتری در قرنیه لازم است.
در نتیجه باید بعد از عمل نیز ضخامت و استحکام کافی در قرنیه باقی بماند.
اگر قرنیه نازک باشد یا شکل آن از نظر توپوگرافی مناسب نباشد، ممکن است حتی فردی با شماره چشم بسیار پایین‌تر نیز گزینه مناسبی برای LASIK نباشد.
به همین دلیل عدد نمره عینک به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست.
حداکثر نزدیک‌بینی برای لیزیک
در برخی سیستم‌های لیزر، محدوده تأییدشده نزدیک‌بینی تا حدود 12- دیوپتر است و پلتفرم‌های دیگری نیز محدوده‌های متفاوتی دارند. با این حال در نزدیک‌بینی‌های بالا، بررسی ایمنی قرنیه اهمیت زیادی دارد.
در درجات بالای نزدیک‌بینی ممکن است پزشک پس از بررسی‌های کامل، روش دیگری مانند لنز داخل چشمی فیکیک یا ICL را به جای لیزیک پیشنهاد کند.
انتخاب بین LASIK، PRK، روش‌های دیگر لیزری یا لنز داخل چشمی باید بر اساس ساختار چشم هر بیمار انجام شود.
حداکثر دوربینی برای لیزیک
لیزیک می‌تواند برای اصلاح دوربینی نیز استفاده شود، اما نتایج آن در شماره‌های بالا مانند نزدیک‌بینی قابل پیش‌بینی نیست.
در برخی سیستم‌های تأییدشده، درمان دوربینی تا حدود 6+ دیوپتر تعریف شده است. با این حال منابع تخصصی چشم‌پزشکی اشاره می‌کنند که با افزایش میزان دوربینی، به‌خصوص در محدوده‌های بالاتر، قابلیت پیش‌بینی نتیجه کاهش پیدا می‌کند.
به همین علت ممکن است دو فرد با نمره دوربینی مشابه، پس از معاینه توصیه‌های متفاوتی دریافت کنند.
آستیگماتیسم تا چه نمره‌ای با لیزیک اصلاح می‌شود؟
لیزیک در بسیاری از بیماران قادر به اصلاح آستیگماتیسم نیز هست.
محدوده درمان آستیگماتیسم کاملاً به نوع دستگاه، همراهی آن با نزدیک‌بینی یا دوربینی و شرایط قرنیه بستگی دارد. در برخی پلتفرم‌های لیزری محدوده‌هایی تا حدود 3، 5 یا حتی 6 دیوپتر آستیگماتیسم گزارش شده است.
بنابراین پاسخ به این سؤال که «آستیگماتیسم من با لیزیک درمان می‌شود؟» بدون مشاهده نسخه چشم و بررسی نقشه قرنیه امکان‌پذیر نیست.
آیا نمره چشم 8 یا 10 برای لیزیک زیاد است؟
نه لزوماً.
وجود نزدیک‌بینی 8- یا حتی بیشتر به‌تنهایی به معنی ممنوع بودن لیزیک نیست؛ همان‌طور که وجود نزدیک‌بینی 3- نیز به معنی تأیید قطعی فرد برای عمل نیست.
در فردی با شماره بالا باید مشخص شود:
- ضخامت قرنیه چقدر است؟
- شکل و انحنای قرنیه طبیعی است یا خیر؟
- پس از اصلاح شماره چشم چه میزان بافت قرنیه باقی می‌ماند؟
- آیا شواهدی از قوز قرنیه یا استعداد آن وجود دارد؟
- اندازه مردمک و کیفیت دید چگونه است؟
- نمره چشم طی یک سال اخیر ثابت بوده است یا خیر؟
آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا نیز ضخامت و سلامت مناسب قرنیه و ثبات عیب انکساری را از شرایط اصلی کاندیداتوری LASIK می‌داند.
چرا ضخامت قرنیه از خود نمره چشم مهم‌تر است؟
شاید فردی با نمره چشم 6- بپرسد: «دوست من با نمره 8- لیزیک کرده، پس چرا من نمی‌توانم؟»
علت این تفاوت معمولاً در ساختمان چشم است.
LASIK با تغییر شکل قرنیه عمل می‌کند. بنابراین جراح باید پیش از عمل محاسبه کند که پس از ایجاد فلپ و انجام لیزر، چه مقدار بافت سالم در قرنیه باقی می‌ماند.
اگر قرنیه نازک باشد یا نقشه قرنیه الگوی مشکوکی نشان دهد، انجام LASIK ممکن است انتخاب مناسبی نباشد.
در مقابل، فرد دیگری با شماره بالاتر ولی قرنیه مناسب ممکن است شرایط متفاوتی داشته باشد.
به همین دلیل معاینه قبل از عمل بسیار مهم‌تر از مقایسه شماره چشم خود با دیگران است.
چه کسانی ممکن است برای لیزیک مناسب نباشند؟
حتی اگر نمره چشم در محدوده قابل اصلاح با دستگاه قرار داشته باشد، عوامل دیگری می‌توانند مانع انجام LASIK شوند.
از جمله:
- تغییر قابل توجه نمره چشم در یک سال اخیر
- قرنیه بسیار نازک
- قوز قرنیه یا برخی اختلالات ساختاری قرنیه
- خشکی شدید چشم
- برخی بیماری‌های چشمی
- عفونت‌ها یا آسیب‌های خاص قبلی چشم
- برخی موارد گلوکوم پیشرفته
- آب مروارید مؤثر بر بینایی
- کنترل نامناسب برخی بیماری‌های سیستمیک
آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا تأکید می‌کند که فرد علاوه بر داشتن عیب انکساری قابل درمان، باید قرنیه سالم و ضخامت کافی داشته باشد و شماره چشم او نسبتاً ثابت شده باشد.
ثابت بودن شماره چشم قبل از لیزیک چقدر اهمیت دارد؟
یکی از شرایط مهم عمل این است که شماره چشم فرد پیش از جراحی تغییر قابل توجهی نداشته باشد.
اگر امروز لیزیک انجام شود اما شماره چشم همچنان در حال تغییر باشد، ممکن است پس از مدتی دوباره مقداری نزدیک‌بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم ظاهر شود.
به همین دلیل معمولاً سابقه تغییرات شماره چشم بررسی می‌شود. در منابع تخصصی، ثابت بودن نسبی عیب انکساری طی حدود یک سال قبل از جراحی یکی از معیارهای مهم ارزیابی بیمار است.
از چه سنی می‌توان عمل لیزیک انجام داد؟
سن نیز در کنار شماره چشم اهمیت دارد.
LASIK معمولاً برای افراد بزرگسال انجام می‌شود. آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا حداقل سن را 18 سال ذکر می‌کند، ولی اشاره دارد که بعد از حدود 21 سالگی احتمال ثابت شدن شماره چشم بیشتر است.
بنابراین رسیدن به 18 سالگی به‌تنهایی برای عمل کافی نیست و باید ثابت شدن نمره چشم نیز تأیید شود.
از طرف دیگر، در افراد میانسال باید موضوع پیرچشمی نیز در تصمیم‌گیری در نظر گرفته شود. لیزیک معمولی که دید دور را اصلاح می‌کند الزاماً مانع نیاز فرد به عینک مطالعه در سنین بالاتر نمی‌شود.
برای مشخص شدن امکان لیزیک چه بررسی‌هایی لازم است؟
پیش از تصمیم‌گیری درباره جراحی عیوب انکساری، معاینه کامل چشم انجام می‌شود و بسته به شرایط بیمار ممکن است بررسی‌هایی مانند موارد زیر لازم باشد:
- تعیین دقیق شماره چشم
- اندازه‌گیری ضخامت قرنیه
- توپوگرافی یا تصویربرداری از شکل قرنیه
- بررسی سطح و خشکی چشم
- معاینه سلامت عمومی چشم
- بررسی اندازه مردمک
- مقایسه شماره فعلی با نسخه‌های قبلی
پس از کنار هم قرار دادن این اطلاعات است که می‌توان گفت LASIK، PRK یا روش دیگری برای فرد مناسب‌تر است.
اگر نمره چشم برای لیزیک زیاد باشد چه گزینه‌هایی وجود دارد؟
بالا بودن شماره چشم به معنی پایان امکان اصلاح عیب انکساری نیست.
بسته به شرایط بیمار، چشم‌پزشک ممکن است روش‌های دیگری را بررسی کند. برای مثال در برخی افراد با نزدیک‌بینی بالا، لنزهای داخل چشمی فیکیک مانند ICL می‌توانند گزینه قابل بررسی باشند.
در برخی دیگر ممکن است PRK یا روش دیگری نسبت به LASIK مزیت داشته باشد.
بنابراین اگر در معاینه مشخص شود LASIK برای فرد مناسب نیست، بهتر است سؤال بعدی این باشد که «کدام روش اصلاح دید برای ساختار چشم من مناسب‌تر است؟» نه اینکه صرفاً به دنبال افزایش محدوده نمره قابل درمان با لیزر باشیم.
جمع‌بندی: بالاخره چه نمره‌ای برای لیزیک مناسب است؟
اگر بخواهیم پاسخ را بسیار خلاصه کنیم:
برای عمل لیزیک یک حداقل و حداکثر شماره چشم ثابت برای همه افراد وجود ندارد. در برخی سیستم‌های لیزری، محدوده درمان نزدیک‌بینی تا حدود 12- دیوپتر، دوربینی تا حدود 6+ دیوپتر و آستیگماتیسم تا چند دیوپتر تعریف شده است؛ اما این اعداد فقط محدوده فنی برخی دستگاه‌ها هستند، نه تضمین مناسب بودن بیمار برای جراحی.
ممکن است فردی با نمره 10- کاندید مناسبی برای یک روش اصلاح دید باشد و فرد دیگری با نمره بسیار کمتر به دلیل ضخامت یا شکل قرنیه برای همان روش مناسب نباشد.
بنابراین بهترین راه برای مشخص کردن امکان عمل، معاینه تخصصی و انجام بررسی‌های قبل از جراحی عیوب انکساری است.
در معاینه تخصصی می‌توان علاوه بر نمره چشم، ضخامت و نقشه قرنیه، ثبات شماره و سایر ویژگی‌های چشم را بررسی کرد و مشخص نمود که لیزیک یا کدام روش اصلاح عیوب انکساری برای هر فرد مناسب‌تر است.
سؤالات متداول درباره نمره چشم و لیزیک
آیا چشم با نمره 1- را می‌توان لیزیک کرد؟
از نظر فنی، نمره‌های پایین نیز می‌توانند در محدوده درمان برخی سیستم‌های لیزر قرار بگیرند. با این حال، مناسب بودن جراحی به میزان نیاز فرد به اصلاح دید و نتیجه معاینه چشم بستگی دارد.
آیا نمره چشم 8- برای لیزیک زیاد است؟
لزومی ندارد. برخی سیستم‌های LASIK توان اصلاح نزدیک‌بینی‌های بالاتر از این مقدار را نیز دارند، اما ضخامت و شکل قرنیه باید اجازه اصلاح ایمن این مقدار را بدهد.
آیا چشم با نمره 10- را می‌توان عمل کرد؟
در برخی بیماران امکان اصلاح شماره‌های بالا وجود دارد، اما LASIK الزاماً بهترین گزینه نیست. پس از بررسی قرنیه ممکن است روش دیگری مانند لنز داخل چشمی فیکیک مطرح شود.
حداکثر آستیگماتیسم قابل عمل چقدر است؟
عدد ثابتی وجود ندارد. محدوده درمان بر اساس دستگاه و نوع آستیگماتیسم متفاوت است و در برخی پلتفرم‌ها چندین دیوپتر آستیگماتیسم قابل اصلاح است.
آیا قرنیه نازک با نمره پایین هم می‌تواند مانع لیزیک شود؟
بله. کم بودن شماره چشم به‌تنهایی تضمین‌کننده امکان LASIK نیست. ضخامت و ساختار قرنیه از عوامل اصلی تصمیم‌گیری هستند.
آیا نمره چشم بعد از لیزیک باید حتماً صفر شود؟
هدف جراحی کاهش عیب انکساری و وابستگی به عینک یا لنز است، اما هیچ جراحی نمی‌تواند در تمام بیماران صفر شدن دقیق شماره چشم یا بی‌نیازی همیشگی از عینک را تضمین کند.
از کجا بفهمیم چشم ما برای لیزیک مناسب است؟
تنها از روی نسخه عینک نمی‌توان در این مورد تصمیم گرفت. معاینه چشم، تعیین دقیق عیب انکساری، اندازه‌گیری ضخامت قرنیه و بررسی نقشه و سلامت قرنیه برای انتخاب روش مناسب ضروری است.